Li Wei People's Stories

Подробнее👉🏼

Мен Бишкекте он тогуз жылдан бери такси айдайм. Ушул убакыттын ичинде мас адамдарды, төрөйүн деп калган аялдарды, тордогу тоту кушун көтөргөн бир аялды жана үйдө күчтүү ичимдикти кантип жасарын эки саат бою түшүндүргөн бир карыяны ташыдым. Эми мени эч нерсе таң калтыра албайт деп ойлочумун. Анан Асанбай кичи районунан бир карыяны ташый баштадым. Ал сексен эки жашта. Машинага өзү отурат. Таяксыз, бирөөнүн жардамысыз, адатта анын жашындагы адамдар машинага отурганда жасаган ыңгайсыз кыймылдарсыз. Жашын кокусунан билип калдым: ал Улуттук госпиталга чейин такси чакырган экен. Кадимки эле жол жүрүү. Токтодум, жардам берейин деп сыртка чыктым, бирок ал эшикти ачып, арткы орундукка отуруп алган экен. Түз, жайбаракат. Бир кыймыл менен коопсуздук курун тагынды. Колдорун карадым — эч титиребейт. Жүзүн карадым — албетте, бырыштары бар, бирок көздөрү тунук, жарык. Ойлонуп жашаган адамдын көздөрү. Мен сурадым: — Кечиресиз, канча жаштасыз? Ал жылмайып: — Сексен экиде, — деди. Аз жерден мамыны сүзүп ала жаздадым. Менин атым Бакыт. 54 жаштамын. Такси айдайм, муну айтып өттүм. Айгүл деген аялым, чоңоюп калган эки балам жана күн сайын эртең менен жашарбай жатканымды эскертип турган тизелерим бар. Ордумдан турганда сол тизем кычырайт. Отурганда оң тизем кычырайт. Кечинде белим ушунчалык ооруйт, машинадан араң чыгам. Аялым айтат: — Бакыт, доктурга барчы. Мен жооп берем: — Кайдагы доктур, Айгүл, жаш өтүп баратат да. Элүү төрт жаш. Жаш курак. А бул жерде сексен эки жаштагы киши менин машинама менден оңой отурат. Жолдо сүйлөшүп калдык. Мурда эмне иш кылганын сурадым. Ал айтты: — Заводдо инженер болчумун. Кырк жыл иштедим. Алтымыш эки жашымда пенсияга чыктым. Жыйырма жылдан бери эч нерсе кылбайм, жөн эле басып жүрөм. «Жөн эле басып жүрөм». Сексен эки жашында. А мен элүү төрт жашымда почтаны алып келгени түшсөм да тепкичтин кармагычынан карманам. Аны Токтогул ата дешет. Токтогул Абдылдаев. Кийин ал жөнүндө сураштырып көрдүм — өзгөчө эч нерсеси жок. Кадимки адам, профессор да эмес, атактуу да эмес. Электр кыймылдаткычтарын чыгарган заводдун мурдагы инженери. Пенсионер. Асанбай кичи районунда жалгыз жашайт. Аялы сегиз жыл мурун каза болгон. Анан сексен эки жашында ал чөгөлөп отурду. Мен аны үзгүлтүксүз ташый баштадым. Жумасына эки-үч жолу. Дайыма бир эле жактарга: үйүнөн ооруканага текшерилүүгө, же Ататүрк паркына, же базарга. Жөө басып. Таяксыз. Сексен эки жашында. Бир күнү чыдай албай, түз эле сурадым. — Токтогул ата, суроом үчүн кечириңиз. Сиз сексен эки жаштасыз. Мен сизден жыйырма-отуз жаш кичүү, бирок араң баскан адамдарды көрүп жүрөм. Кайын энем жетимиш бир жашта, тизелери ушунчалык начар болгондуктан, тепкичтен көтөрүлүүгө он мүнөт кетет. А сиз алтымыш жаштагыдай кыймылдайсыз. Кантип? Ал арткы көрүнүш күзгүсүнөн мени карады. Жооп берейинби же жокпу деп ойлонгондой, кунт коюп карады. Анан айтты: — Бакыт, ушул жерге токточу. Сага бир нерсе көрсөтөйүн. Ататүрк паркынын жанында токтодук. Ал машинадан чыкты. Менин алдыма келип турду. Анан оозумду ачырган бир нерсе жасады. Чөгөлөп отурду. Толук. Тизелерин көкүрөгүнө чейин бүгүп. Анан кайра турду. Эч нерсеге таянбай. Колдорунун жардамысыз. Пружинадай жеңил, жылмакай кыймыл менен. Сексен эки жашында. — Көрдүңбү? — деди ал. — Менин тизелерим эң сонун иштейт. Артрит да, артроз да жок. Муундарымдын рентген сүрөттөрү кырк беш жаштагы адамдыкындай. Мени текшерген доктурлар өз көздөрүнө ишенишпейт. Мен аны карап туруп калдым. Мен 54 жашымда мындай кыла албайм. Мен 54 жашымда чөгөлөсөм, тизем кычырайт, сөгүнөм, машинанын эшигинен карманам. — Бирок дайыма эле мындай болгон эмес, — деп улантты ал. — Алтымыш беш жашымда тизелерим ооруй баштаган. Анан жамбашым. Анан колдорум — эртең менен манжаларым баш ийбей калчу. Алтымыш сегиз жашымда таяк менен басчумун. Жетимиш жашымда тепкичтен түшө албай калдым. Он жыл сезгенүүгө каршы дарыларды ичтим — ашказанымды буздум. Доктур муунду алмаштыруу керек деди: жеке клиникада аябай көп акча, же мамлекеттик система аркылуу көпкө күтүү керек. Андай акчам жок болчу. Айласыз көндүм. Ал унчукпай калды. Анан айтты: — Он жыл мурун кызым мага бир жаш жигит жөнүндө айтып берди. Кытайлык. Доктур. Юньнандагы Шицзитань деген тоолуу айылдан. Анын бүт үй-бүлөсү табыптар — жети муун, жүз жетимиш беш жыл. Ал жигит Бишкекке конференцияга келип, ушул жерде калыптыр. Бишкектеги биомедициналык изилдөөлөр институту менен кызматташат. Ал сегиз тоо өсүмдүгүнөн Arteron деген гель жасаптыр. Анын рецепти муундан муунга өтүп келген, бирок заманбап технологиялар менен стандартташтырылган. Мен аны карадым. — Гельби? — Бакыт, бул кандай угуларын билем. Кытай чөптөрү. Мен инженер болгом — жомокторго эмес, формулаларга ишенем. Бирок кызым көндүрдү. Макул, жогото турган эч нерсем жок дедим. Жетимиш эки жашымда таяк менен басчумун, ашказаным болсо таптакыр бузулган эле. — Анан? — Анан мына, сексен эки жаштамын, сенин алдыңда эч нерсеге таянбай чөгөлөп отурам. Мен унчукпай калдым. Анан сурадым: — Ал доктурдун аты ким? — Доктор Ли Вэй. Отуз жашта. Юньнандан, тоодон келген. Чоң атасы аны беш жашынан баштап өсүмдүктөрдү тааныганга үйрөткөн. Алардын 1848-жылы жазыла баштаган рецепттер дептери бар. Чоң атасы мындай дечү экен: «Сырын өзүнө гана сактаган табып — табып эмес. Ал коллекционер». Ошентип ал жаш жигит бул сырды Бишкекке алып келиптир. Arteron гелин эртең менен жана кечинде тизеге, жамбашка, белге, колдорго — кайсы жер ооруса, ошол жерге жука катмар кылып сүйкөө керек. Аз өлчөмдө алып, эки мүнөт укалоо керек. Ал бат сиңет. Чөптүн, тоонун жытындай таза, сергиткен жыты бар. Активдүү заттар тери аркылуу өтүп, муунга жетет — сезгенүүнү токтотот, муундагы суюктукту калыбына келтирет жана кемирчекти азыктандырат. — Менин таблеткаларым болсо таптакыр тескерисинче иштечү, — деди Токтогул ата. — Кооптуу сигналды өчүрчү, бирок өрттүн күйө беришине жол берчү. Он жыл бою мен ошол сигналды өчүрүп жүрдүм. Arteron өрттү өчүрдү. Мен аны карадым. Колдорунда — эч титирөө жок. Тизелеринде — эч шишик жок. Ал паркта менин алдымда түз, жайбаракат туруптур, жылдар жөн эле сан сыяктуу. — Токтогул ата, мага... мага да жардам бере алабы? Ал мени карады. Сол тизем толук жазылбагандыктан, бир аз кыйшайып турганымды. Белимди колум менен ушалап жатканымды. — Бакыт, канча жаштасың? — Элүү төрт. — Элүү төрт, — деп акырын кайталады ал. — Элүү төрт жашта муундар оорубашы керек экенин түшүнөсүңбү? Бул жаш курактан эмес. Бул эч ким дарылабаган сезгенүү. Аны ооруну басаңдатуучу дарылар менен басышат, ал болсо ошол убакта кемирчекти миллиметрден жеп жатат. Кемирчек түгөнгөндө сөөк сөөккө сүрүлөт. Ошондо же аябай кымбат протез, же таяк. Үчүнчү жол жок. Ал муну жайбаракат айтты. Эч кандай драмасыз. Мунун баарын өз башынан өткөргөн адамдай. Анан айтты: — Мен сага Европа медициналык хроникасындагы доктор Ли Вэйдин макаласынын шилтемесин берем. Окуп чык. Буйрутма бер. Arteronду эртең менен жана кечинде сүйкө. Он күндөн кийин мага чал. Ошол кечте макаланы окудум. Доктор Ли Вэй жөнүндө. Юньнань тоолору жөнүндө. 1848-жылы жазыла баштаган үй-бүлөлүк рецепттер китеби жөнүндө. Жыйырма эки жыл бою эч ким «кемирчек» деген сөздү түшүндүрүп бербеген Оштогу бир аял жөнүндө. Чоң атасынын сөздөрү жөнүндө: «Сырын өзүнө гана сактаган табып — табып эмес». Мен Arteronго буйрутма бердим. Төлөм — алгандан кийин. Алдын ала бир сом да төлөгөн жокмун. Эки күндөн кийин посылка эшигиме жеткирилди. Ошол кечте Arteron гелин эки тиземе тең сүйкөдүм. Жука катмар. Эки мүнөт укалоо. Чөптүн, тоонун таза, сергиткен жыты. Өзгөчө эч нерсе болгон жок. Эртең менен турдум. Анан катып калдым. Сол тизем кычырабай калды. Ордумдан турдум. Тынчтык. Кычыроо да жок, ар бир эртең менен эски таанышымдай тосуп алган сыздаган оору да жок. Тиземди бүктүм. Жаздым. Кайра бүктүм. Тынчтык. Ойлодум: Кокустук. Жакшы уктаптырмын. Плацебо. Ким билет. Үчүнчү күнү сменадан кийин машинадан чыктым. Адатта бул бүтүндөй бир процесс болчу: адегенде бир бутумду, анан экинчисин чыгарам, анан машинанын чатырынан кармап түзөлөм. Бул жолу жөн эле турдум. Оңой. 54 эмес, 30 жаштагыдай. Айгүл терезеден карап турган. Экинчи кабатта токтобой, «токто, дем алайын» дебей төртүнчү кабатка көтөрүлгөнүмдө, ал айтты: — Бакыт, сага эмне болду? Ооруп калдыңбы? Мен күлүп жибердим. Беш жылдын ичинде биринчи жолу тепкичтен ушунчалык жеңил көтөрүлгөнүмдөн аялым бир нерсе туура эмес болуп калды деп ойлоду. Бешинчи күнү чөгөлөп отурдум. Толук. Тизелеримди көкүрөгүмө чейин бүгүп. Кайра турдум. Эч нерсеге таянбай. Кычыроосуз. Оорусуз. Ваннада туруп, күзгүдөн өзүмдү карап, көздөрүмө жаш толду. Анткени денең өзүңө баш ийген кандай сезим экенин унутуп калыптырмын. Жөн эле кыймылдайсың, эч жериң оорубайт. Унутуп калыптырмын. Оору — кадимки нерсе деп ойлогонго көнүп алыптырмын. Кычыроо — кадимки нерсе деп. 54 жашта адам болбой, кычыраган тетиктердин жыйындысына айланасың деп. Жок. Бул нормалдуу эмес. Жетинчи күнү Токтогул атага чалдым. — Токтогул ата, бул мен, таксист Бакыт. Тизем оорубайт. Белим оорубайт. Эч нерсеге таянбай чөгөлөп отурдум. Төртүнчү кабатка токтобой көтөрүлүп жатам. Тынчтык. Анан: — Бакыт, мен доктор Ли Вэйди сунуштаган ондогон адамдардан ушундай сөздөрдү уккам. Ар бир жолу бул мен үчүн жакшы күн. Улант. Эки ай. Эртең менен жана кечинде. Андан кийин мунун кереги болбой калат. Анын үнү жоон, бир аз каргылданган, бирок так эле. Сексен эки жылдын ичинде оюн так айтууга үйрөнгөн адамдын үнү. Мен толук курстан өттүм. Эки ай. Тизелерим — жаңыдай. Белим — жаңыдай. Машинага жыйырма жаштагыдай отуруп, ошондой эле чыгам. Айгүл айтат: — Жашарып кетипсиң. Уулум чалып сурайт: — Ата, спортзалга бара баштадыңбы? Жок. Спортзал эмес. Жөн гана туура жүргүнчүгө жолугуп калдым. Бирок окуя мени менен эле бүтпөйт. Кайын энем. Гүлнара. 71 жашта. Тизе артрозу. Жал кичи районунда, лифти жок үйдүн төртүнчү кабатында жашайт. Акыркы эки жылдан бери азык-түлүк алганы жумасына бир жолу гана түшчү. Анткени ар бир тепкич оору болчу. Кайра көтөрүлүү — жыйырма мүнөт, үч жолу токтоо. Ал тепкич аянтчасында ыйлачу. Айгүл апасын карап ыйлачу. Үч ортопед бир эле нерсени айтышкан: Протез. Эки тизеге тең. Аябай көп акча. Эч кандай кепилдик жок. 71 жашында. Мен ага Arteron алып бардым. Ал кутуну карады. Анан мени карады. Анан айтты: — Бакыт, эмне деп жатасың? — Гүлнара апа, суранам, жөн эле колдонуп көрүңүз. Он күн. Жардам бербесе — унутуп коюңуз. Төртүнчү күнү тепкичтен токтобой түштү. Онунчу күнү алты мүнөттө көтөрүлдү. Бир айдан кийин паркта сейилдеп жүрдү. Күн сайын. Таяк менен — көнүмүш адаты боюнча. Таягы колунда жөн эле илинип турчу. Ага таянчу эмес. Эки айдан кийин Айгүлгө чалып айтты: — Кызым, бүгүн базарга бардым. Жөө. Барып кайра келдим. Тизем оорубайт. Такыр. Айгүл телефонду коюп, ыйлап жиберди. Бирок бул башка көз жаш эле. Мен таксистмин. Доктур эмесмин. Arteron кандай иштей турганын кантип түшүндүрүүнү билбейм. Бир гана нерсени билем: Иштейт. Мага жардам берди. Кайын энеме жардам берди. 48 жаштагы кесиптешим Нурланга да жардам берди. Анын бели ушунчалык катуу ооручу, айдоочулук ишин таштоону ойлоп жүргөн. Азыр оорубайт. Токтогул ата мен аны акыркы жолу үйүнө жеткирип бара жатканда бир нерсе айтты: — Бакыт, оору — өкүм эмес. Оору — белги. Эгер белгини убагында уксаң — айыгасың. Эгер көңүл бурбасаң — өз денең менен төлөйсүң. Сексен эки жашта. Эч нерсеге таянбай чөгөлөп отурат. Муундары — кырк беш жаштагы адамдыкындай. Эмне жөнүндө айтып жатканын билет. Доктор Ли Вэй жөнүндө макала бар. Төмөндө калтырам. Окуп чыгыңыздар. Апаңызга, атаңызга, күйөөңүзгө, аялыңызга жөнөтүңүздөр. Ар бир эртең менен тизелери кычырап ойгонгон адамга. Буттары чыдабай калгандыктан баспай калган адамга. «Жаш курактан да» деген адамга. Анткени чечим издегенден көрө ушинтип айтуу оңой. Өтө кеч болуп калганын күтпөңүздөр. Төмөндө көк баскыч бар: «КӨБҮРӨӨК БИЛҮҮ». Атыңызды жана телефон номериңизди калтырыңыз. Курьер посылканы эки-үч күндүн ичинде алып келет. Төлөм — алгандан кийин. Алдын ала бир сом да төлөбөйсүз. Бакыт Абдылдаев, 54 жашта, таксист, Бишкек, Кыргызстан.